|
TerroryzmTermin wywodzi się od języka greckiego τρέω/treo – „drżeć, bać się”; „stchórzyć, uciec” oraz łacińskiego terror, -oris – „strach, trwoga, przerażenie”, lub „straszne słowo, straszna wieść” i pochodnego czasownika łacińskiego terreo – „wywoływać przerażenie, straszyć”. Na tej podstawie można bardzo ogólnie zdefiniować terroryzm jako sianie strachu i grozy. Bardziej szczegółowo terroryzm niepaństwowy można zdefiniować roboczo jako „nieuzasadnione lub bezprawne użycie siły bądź przemocy wobec osób lub mienia, aby zastraszyć lub wywrzeć przymus na rząd, ludność cywilną lub ich część, co zmierza do promocji celów politycznych, społecznych lub finansowych”. Istotą terroryzmu jest to, że przedmiotem działania terrorystycznego są osoby, które nie mają bezpośredniego wpływu na realizację celów jakie chcą osiągnąć organizacje terrorystyczne. Zatem działania terrorystyczne muszą się charakteryzować znacznym efektem psychologicznym i potencjalnie dużym efektem społecznym i medialnym, aby mogły być skuteczne. Terroryzm to pojęcie najczęściej definiowane jako użycie siły lub przemocy przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie na danej grupie ludności lub państwie ustępstw w drodze do realizacji określonych celów. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych obywateli zmusić do odpowiednich zachowań. Terroryzm to metoda działania polegająca na przemocy wobec pojedynczych osób aparatu władzy (terroryzm indywidualny) lub wobec przypadkowych członków społeczeństwa, przez zamachy na urzędy, lokale publiczne, koszary (terroryzm zbiorowy). Celem tych aktów przemocy jest wymuszenie ustępstw legalnych władz (np. religijnych, politycznych, społecznych). Celem działania terrorystów jest również destabilizacja władzy przez zastraszenie ludzi biorących udział w jej sprawowaniu. Podstawowymi środkami terrorystów są zabójstwa, zamachy bombowe, porwania. Terroryzm jako metoda prowadzenia walki nie jest nowym wynalazkiem. Już w I wieku naszej ery sekta Zelotów uciekała się do metod walki, które określilibyśmy dzisiaj mianem terrorystycznych. Aby wyzwolić Izrael spod panowania rzymskiego mordowali zarówno przedstawicieli władzy okupacyjnej, jak i żydów kolaborujących z przeciwnikiem. Terroryzm był stosowany od wieków jako metoda walki politycznej (asasyni w XI w.). Na szerszą skalę działalność terrorystyczna rozwinęła się w XIX w., w związku z ukształtowaniem się doktryny i ruchu anarchizmu. Powstały wyspecjalizowane bojówki, związane z partiami politycznymi. Akty terroryzmu usprawiedliwiano niekiedy koniecznością walki narodowowyzwoleńczej. W XX w. terroryzm stał się jedną z najczęstszych metod walki, a coraz większą liczbę ofiar stanowią ludzie przypadkowi. Zamachy terrorystyczne bywały bezpośrednią przyczyną kataklizmów dziejowych, np. zamach sarajewski. Terroryzm był metodą działania organizacji żydowskich przed powstaniem Państwa Izrael (Irgun). Od lat 60. XX w. liczba aktów terroru zaczęła gwałtownie rosnąć. Stosowali go fundamentaliści islamscy (m.in. Hezbollah w Libanie), Palestyńczycy (Organizacja Wyzwolenia Palestyny), Irlandczycy (Irlandzka Armia Republikańska), Baskowie w Hiszpanii (ETA) i in. Wspierany był przez szereg państw, również dawnego bloku sowieckiego, w których szkolono terrorystów, dostarczano im broni i materiałów wybuchowych. Współcześnie terroryzm stał się często używaną formą walki "słabszych" obywateli wobec "silnego" państwa. Stosowany jest na wszystkich kontynentach, we wszystkich rejonach świata. Terrorystyczne środki stosują m.in.: Tamilskie Tygrysy na Sri Lance (realizując cele separatystyczno-narodowościowe), „Czerwone Brygady” we Włoszech, RAF w Niemczech (o charakterze anarchistyczno-lewackim), Japońska Armia Czerwona (skrajnie lewicowy ekstremizm), "Nowy Ład" we Włoszech (neofaszystowski), Kurdyjska Partia Robotnicza w Turcji (lewicowo-narodowowyzwoleńcza). Funkcjonują również grupy działające w Ameryce Łacińskiej (Sendero Luminosa w Peru, Tupamaros w Urugwaju i kilka innych w Kolumbii, Nikaragui i Wenezueli), też religijni fundamentaliści, np. ugrupowanie Przetrwanie świata w Stanach Zjednoczonych, sekta Najwyższa Prawda w Japonii. Największym zagrożeniem pozostają grupy fundamentalistów islamskich działające głownie w państwach arabskich i w rejonie Bliskiego Wschodu (np. irańscy Modżahedini Ludowi, Stowarzyszenie Braci Muzułmanów w Egipcie i Algierii, Hezbollah i Dżihad w Libanie i Izraelu). Ugrupowania te poza działalnością wewnątrz państw stosują często terroryzm międzynarodowy, w imię walki z wyznawcami innych religii. Współcześnie (po okresie totalitaryzmu nazistowskiego i komunistycznego) często pojawia się także określenie terroryzm państwowy, czyli bezprawna przemoc ze strony agend rządowych (bardziej uzasadnionym określeniem tych działań jest państwowy terror). Terroryzm charakteryzuje szereg cech:
Podział terroryzmu ze względu na działający podmiot: 1. Terroryzm polityczny:
2. Terroryzm niepolityczny:
Podział aktów terrorystycznych ze względu na cel:
Podział działań terrorystycznych ze względu na taktykę walki:
Do zwalczania terroryzmu wykorzystuje się we współczesnych systemach prawnych: krajowe ustawodawstwo karne, specjalne ustawy antyterrorystyczne (np. RFN, Włochy) oraz konwencje międzynarodowe, np.: konwencja tokijska o przestępstwach i niektórych innych czynach popełnionych na pokładach statków powietrznych (1963), konwencja haska o zwalczaniu bezprawnego zawładnięcia statków powietrznych (1970), konwencja ONZ o zapobieganiu i karaniu przestępstw przeciwko osobom korzystającym z ochrony międzynarodowej, w tym dyplomatom (1973). Terroryzm był przedmiotem debat wewnątrz ONZ od kilkudziesięciu lat. Dzięki współpracy państw udało się wypracować 13 konwencji międzynarodowych odnoszących się do działań o charakterze terrorystycznym. Państwa członkowskie poprzez współpracę na forum Zgromadzenia Ogólnego w coraz większym stopniu koordynują swoje wysiłki w celu zwalczania terroryzmu. Kontynuują również pracę nad tworzeniem nowych norm prawnych w tym obszarze. Z kolei Rada Bezpieczeństwa uchwala odpowiednie rezolucje i powołuje organy pomocnicze do walki z terroryzmem. Jednocześnie wiele podmiotów systemu Narodów Zjednoczonych jest zaangażowanych w poszczególne operacje zwalczania terroryzmu, wspomagając tym samym państwa członkowskie w ich wysiłkach. Nowym etapem w walce z terroryzmem jest przyjęcie w dniu 8 września 2006 roku przez państwa członkowskie Globalnej Strategii Zwalczania Terroryzmu. Stanowi ona pierwsze wspólne strategiczne podejście do zwalczania terroryzmu, jakie udało się wypracować państwom z całego świata. Łączy różne podmioty systemu NZ w ich działaniach w walce z terroryzmem. Strategia stanowi podstawę planu działania mającego na celu:
|